Montreal gây ấn tượng bởi những thánh đường mang vẻ đẹp cổ kính, nơi kiến trúc, nghệ thuật và dấu ấn lịch sử hòa quyện qua từng mái vòm, ô cửa kính và tháp chuông. Mỗi công trình là một câu chuyện riêng, góp phần tạo nên nét quyến rũ rất đặc trưng của thành phố.
Montreal là thành phố mang đậm dấu ấn lịch sử và văn hóa của Québec, nơi những con phố cổ, quảng trường và công trình kiến trúc lâu đời tạo nên một diện mạo vừa Châu Âu vừa Bắc Mỹ. Trong bức tranh ấy, các thánh đường cổ nổi bật với những mặt tiền uy nghi, mái vòm cao, tháp chuông thanh thoát cùng nội thất được chăm chút bằng đá, gỗ, kính màu và nhiều tác phẩm nghệ thuật tôn giáo. Những công trình này không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng mà còn phản ánh quá trình hình thành và phát triển của Montreal qua nhiều thế kỷ.
Dạo bước giữa những khu phố lịch sử, du khách có thể bắt gặp các nhà thờ mang nhiều phong cách kiến trúc khác nhau, từ Gothic Revival trang nghiêm đến những công trình Baroque, Romanesque hay sự kết hợp tinh tế giữa kiến trúc Châu Âu và truyền thống địa phương. Bên trong, ánh sáng xuyên qua những ô kính màu, những hàng cột cao, mái vòm cầu kỳ và các chi tiết chạm khắc tạo nên không gian giàu chiều sâu nghệ thuật. Mỗi thánh đường mang một vẻ đẹp riêng, từ vẻ tráng lệ của những đại thánh đường quy mô lớn đến nét thanh lịch, yên bình của các nhà thờ nằm giữa những khu phố cổ.
Không chỉ gây ấn tượng về kiến trúc, những thánh đường lâu đời còn là những “chứng nhân” của Montreal qua các giai đoạn lịch sử. Nhiều công trình đã tồn tại qua hàng trăm năm, chứng kiến sự thay đổi của đô thị, cộng đồng dân cư và đời sống văn hóa – xã hội. Vì thế, hành trình khám phá các thánh đường cổ không đơn thuần là chuyến tham quan những công trình tôn giáo, mà còn mở ra cơ hội tìm hiểu về lịch sử, nghệ thuật và bản sắc của Montreal.
Với những du khách yêu kiến trúc, nhiếp ảnh, lịch sử và văn hóa, các thánh đường cổ là một phần đặc biệt trong hành trình khám phá Montreal. Giữa nhịp sống hiện đại, những công trình ấy vẫn giữ được vẻ trầm mặc và vẻ đẹp vượt thời gian, tạo nên những điểm nhấn giàu cảm xúc cho diện mạo thành phố bên dòng sông Saint Lawrence.
Notre-Dame-de-Bon-Secours Chapel
Nằm trong khu phố cổ gần bờ sông và cảng cổ Montreal, Nhà nguyện Notre-Dame-de-Bon-Secours là một trong những địa điểm thờ phụng lâu đời và giàu câu chuyện nhất thành phố. Công trình hiện nay được xây dựng từ năm 1771-1773 sau khi nhà nguyện trước đó bị hỏa hoạn phá hủy năm 1754. Tuy nhiên, lịch sử của địa điểm này còn bắt đầu từ thế kỷ XVII, khi Marguerite Bourgeoys mong muốn xây dựng một nhà nguyện hành hương dành cho Đức Trinh Nữ Maria. Một nhà nguyện bằng gỗ được dựng lên năm 1670, sau đó thay bằng công trình bằng đá vào năm 1675.
Kiến trúc hiện nay mang vẻ duyên dáng, nhỏ nhắn và khác hẳn những đại thánh đường đồ sộ của Montreal. Công trình bằng đá có gian giữa hình chữ nhật, cung thánh hẹp hơn, mặt tiền với tháp chuông và phía sau là một nhà nguyện cao có mái vòm. Vị trí ngay cạnh những con phố cổ và gần khu vực bến cảng khiến Notre-Dame-de-Bon-Secours Chapel có một bầu không khí rất riêng: cổ kính, gần gũi và gắn chặt với lịch sử của Vieux-Montréal.
Notre-Dame-de-Bon-Secours Chapel còn được biết đến với tên gọi “Sailors’ Church” (Nhà thờ của những người đi biển), bởi mối liên hệ lâu đời với những người hành hương, thủy thủ và hoạt động cảng của Montreal. Ngày nay, du khách có thể kết hợp tham quan nhà nguyện với khu bảo tàng và địa điểm khảo cổ, qua đó tìm hiểu sâu hơn về lịch sử tôn giáo cũng như sự phát triển của khu phố cổ. Những câu chuyện gắn với Marguerite Bourgeoys và cộng đồng cư dân đầu tiên khiến nơi đây trở thành một điểm dừng giàu chiều sâu lịch sử.
Basilique Notre-Dame de Montréal
Nằm trong khu Vieux-Montréal, Thánh đường Đức Bà Montreal là một trong những công trình tôn giáo nổi bật nhất của thành phố và là điểm nhấn kiến trúc đặc biệt của khu phố cổ. Công trình hiện nay được xây dựng từ năm 1824-1829 theo thiết kế của kiến trúc sư James O’Donnell, trở thành một trong những ví dụ quan trọng đầu tiên của phong cách Gothic Revival tại Canada và được công nhận là Di tích Lịch sử Quốc gia Canada từ năm 1989. Đây cũng là nhà thờ mẹ của Montreal, gắn bó mật thiết với quá trình hình thành và phát triển của thành phố.
Lịch sử của thánh đường bắt đầu từ xa hơn thế. Nhà thờ Notre-Dame đầu tiên trên khu đất này được khởi dựng từ thế kỷ XVII, nhưng đến đầu thế kỷ XIX, sự gia tăng nhanh chóng của dân số khiến công trình cũ không còn đủ sức phục vụ cộng đồng giáo dân. Năm 1823, giáo xứ quyết định xây dựng một nhà thờ mới có quy mô lớn hơn và giao dự án cho James O’Donnell, một kiến trúc sư người Ireland làm việc tại New York. Công trình mới được thiết kế theo phong cách Gothic Revival đang phát triển mạnh ở Châu Âu và Bắc Mỹ, với những đường nét lấy cảm hứng từ kiến trúc nhà thờ thời Trung cổ. Phần thân chính hoàn thành vào năm 1829, trong khi hai tháp chuông được hoàn thiện vào đầu thập niên 1840.
Một trong những điều khiến Basilique Notre-Dame de Montréa trở nên đặc biệt là sự tương phản giữa ngoại thất tương đối trầm mặc và nội thất vô cùng rực rỡ. Bên ngoài, công trình gây ấn tượng bằng mặt tiền bằng đá, những vòm nhọn, các chi tiết Gothic và hai tháp chuông đồ sộ. Bên trong lại mở ra một không gian giàu màu sắc với mái vòm xanh thẫm điểm những họa tiết như bầu trời đầy sao, các chi tiết mạ vàng, tượng điêu khắc, tranh và kính màu. Phần trang trí nội thất được phát triển qua nhiều giai đoạn, đặc biệt dưới sự chỉ đạo của kiến trúc sư Victor Bourgeau trong nửa sau thế kỷ XIX, tạo nên diện mạo cầu kỳ mà du khách nhìn thấy ngày nay.
Hai tháp chuông cũng là những chi tiết đáng chú ý. Tháp phía Tây, mang tên “La Persévérance”, hoàn thành năm 1841 và từ năm 1848 đặt quả chuông lớn Jean-Baptiste có trọng lượng khoảng 10.900kg. Tháp phía Đông, La Tempérance, hoàn thành năm 1843 và sở hữu một bộ carillon gồm 10 chuông. Sự kết hợp giữa kiến trúc Gothic Revival, nghệ thuật trang trí nội thất và hệ thống chuông khiến Basilique Notre-Dame de Montréa không chỉ là một địa điểm tôn giáo mà còn là một công trình nghệ thuật có giá trị đặc biệt trong cảnh quan lịch sử của Montreal.
Ngày nay, du khách đến đây có thể khám phá nhiều lớp giá trị của công trình, từ lịch sử hình thành Montreal, nghệ thuật tôn giáo cho đến kiến trúc Gothic Revival. Các bức tranh, tác phẩm điêu khắc và cửa kính màu kể lại những câu chuyện Kinh Thánh đồng thời phản ánh lịch sử lâu dài của giáo xứ và thành phố. Đây cũng là nơi thường xuyên diễn ra các hoạt động tôn giáo, hòa nhạc và những chương trình trải nghiệm di sản, trong đó có chương trình trình diễn ánh sáng và âm thanh AURA.
Saint Patrick’s Basilica
Saint Patrick’s Basilica là một trong những công trình tôn giáo nổi bật nhất của Montreal, đồng thời là dấu ấn kiến trúc đặc biệt gắn với lịch sử cộng đồng người Ireland tại thành phố. Được xây dựng từ năm 1843-1847, nhà thờ ra đời trong bối cảnh số lượng người Ireland nhập cư vào Montreal ngày càng tăng. Công trình được thiết kế bởi Pierre-Louis Morin và linh mục Félix Martin theo phong cách Gothic Revival Pháp, kết hợp sự giản dị của truyền thống kiến trúc Québec với những đường nét gợi nhớ các nhà thờ Trung cổ Pháp. Chính giá trị kiến trúc cùng vai trò trong lịch sử cộng đồng Ireland đã giúp Saint Patrick’s Basilica được công nhận là Di tích Lịch sử Quốc gia Canada vào năm 1990.
Ngay từ bên ngoài, nhà thờ gây ấn tượng bởi khối kiến trúc bằng đá đồ sộ, bố cục cân đối, tháp trung tâm vươn cao và cửa sổ hoa hồng nổi bật trên mặt tiền. Những đường nét Gothic được thể hiện khá rõ qua chiều cao công trình, hệ thống vòm và cách nhấn mạnh phương đứng, tạo cho nhà thờ một vẻ đẹp vừa uy nghi vừa thanh thoát. Bước qua cánh cửa, du khách lại bắt gặp một thế giới hoàn toàn khác với những cột đá, mái vòm, đồ gỗ, các tác phẩm nghệ thuật và hệ thống trang trí được thực hiện công phu. Phần nội thất phong phú được bổ sung và hoàn thiện qua nhiều giai đoạn, trong đó những đồ trang trí quan trọng do kiến trúc sư William Doran thực hiện vào thập niên 1890 góp phần tạo nên diện mạo trang trọng của thánh đường ngày nay.
Giá trị của Saint Patrick’s Basilica không chỉ nằm ở vẻ đẹp kiến trúc. Trong những năm đầu sau khi hoàn thành, nhà thờ đã trở thành trung tâm tinh thần và cộng đồng của người Ireland tại Montreal. Khi dịch sốt thương hàn ảnh hưởng nghiêm trọng đến những người nhập cư Ireland, các giáo sĩ tại đây đã tham gia hỗ trợ cộng đồng. Nhà thờ tiếp tục đảm nhiệm nhiều chức năng tôn giáo, từ thiện và giáo dục, trở thành một phần quan trọng trong lịch sử người Ireland tại Montreal. Chính sự kết hợp giữa kiến trúc Gothic Revival và câu chuyện về cộng đồng nhập cư khiến Saint Patrick’s Basilica trở thành một điểm đến giàu chiều sâu khi khám phá Montreal.
Christ Church Cathedral
Giữa khu trung tâm Montreal, Christ Church Cathedral mang đến một sắc thái hoàn toàn khác với những đại thánh đường Công giáo nổi tiếng của thành phố. Đây là nhà thờ chính tòa Anh giáo của Montreal, có lịch sử cộng đồng bắt nguồn từ thế kỷ XVIII. Nhà thờ hiện nay được xây dựng vào cuối những năm 1850 sau khi công trình trước đó bị hỏa hoạn phá hủy năm 1856; buổi lễ đầu tiên tại tòa nhà hiện tại được cử hành vào năm 1859.
Kiến trúc của Christ Church Cathedral mang phong cách Gothic Revival, thể hiện qua bố cục hình chữ thập, các vòm nhọn, hệ thống cột và những chi tiết trang trí lấy cảm hứng từ kiến trúc nhà thờ Châu Âu thời Trung cổ. Nội thất gây ấn tượng bởi các cửa kính màu, trần trang trí, những cột có đầu cột lấy cảm hứng từ hệ thực vật địa phương cùng nhiều chi tiết gỗ và đá. Đàn organ cũng là một phần đáng chú ý của không gian, góp phần duy trì truyền thống âm nhạc nhà thờ lâu đời.
Vị trí của Christ Church Cathedral cũng tạo nên một nét thú vị cho hành trình tham quan. Công trình nằm giữa khu trung tâm hiện đại, bên dưới có khu mua sắm Promenades Cathédrale, khiến hình ảnh nhà thờ cổ kính trở nên nổi bật giữa các tòa nhà văn phòng và trung tâm thương mại. Nhà thờ được Québec công nhận là di tích lịch sử vào năm 1988 và được chỉ định là Di tích Lịch sử Quốc gia Canada vào năm 1999, cho thấy giá trị của công trình không chỉ nằm ở đời sống tôn giáo mà còn ở lịch sử và kiến trúc Montreal.
Saint-Pierre-Apôtre Church
Saint-Pierre-Apôtre Church là một trong những nhà thờ Công giáo có giá trị di sản đáng chú ý tại Montreal, tọa lạc ở khu Ville-Marie, gần khu vực phía Đông của trung tâm lịch sử thành phố. Công trình hiện nay được xây dựng trong giai đoạn 1851-1853, theo thiết kế của kiến trúc sư Victor Bourgeau, và thuộc một quần thể di sản bao gồm nhà thờ, nhà xứ cùng những công trình phụ trợ liên quan. Khu di sản Saint-Pierre-Apôtre được Québec xếp hạng từ năm 1977, phản ánh giá trị lịch sử và kiến trúc của địa điểm này.
Kiến trúc nhà thờ mang đậm ảnh hưởng Neo-Gothic, thể hiện qua mặt tiền bằng đá, bố cục cao và hẹp, tháp chuông nổi bật cùng những đường nét hướng lên mạnh mẽ. Công trình có mặt bằng hình chữ nhật với ba gian, kết thúc bằng phần hậu cung đa giác; hai bên là nhiều nhà nguyện nhỏ với mái đầu hồi tạo nên nhịp điệu phong phú cho tổng thể. Tháp chuông đặt ở trung tâm mặt tiền, kết thúc bằng một chóp nhọn, trở thành điểm nhấn dễ nhận biết giữa cảnh quan đô thị. Những chi tiết này tạo cho Saint-Pierre-Apôtre Church vẻ đẹp đặc trưng của các nhà thờ Québec thế kỷ XIX, vừa nghiêm trang vừa giàu tính trang trí.
Bên trong, nhà thờ tiếp tục gây ấn tượng bằng hệ thống cửa kính màu, các chi tiết trang trí và không gian được tổ chức theo trục dọc hướng về cung thánh. Công trình còn sở hữu một cây đàn organ Casavant, cùng nhiều yếu tố nghệ thuật và nội thất được bảo tồn qua thời gian. Đáng chú ý, Saint-Pierre-Apôtre Church không tồn tại tách biệt mà nằm trong một quần thể lịch sử gắn với hoạt động của các Missionnaires Oblats de Marie-Immaculée, những người đến khu vực này từ giữa thế kỷ XIX. Vì vậy, chuyến tham quan nơi đây không chỉ giúp du khách thưởng ngoạn một công trình Gothic Revival đẹp mắt mà còn mở ra câu chuyện về sự phát triển của đời sống Công giáo và các khu dân cư phía Đông Montreal.
Saint-Enfant-Jésus Church
Saint-Enfant-Jésus Church (Nhà thờ Chúa Hài Đồng Giêsu) là một trong những công trình thú vị nhất nếu muốn tìm hiểu lịch sử biến đổi của khu Mile End từ một vùng ngoại ô nông thôn thành một khu phố sôi động của Montreal ngày nay. Nhà thờ đầu tiên được xây dựng vào năm 1857-1858, khi khu vực này vẫn còn nằm ngoài trung tâm đô thị và được bao quanh bởi các mỏ đá. Cùng với quá trình đô thị hóa nhanh chóng, công trình được mở rộng đáng kể từ năm 1898-1903. Vì vậy, diện mạo ngày nay là kết quả của nhiều giai đoạn xây dựng và cải tạo nối tiếp nhau.
Điểm đặc biệt của nhà thờ nằm ở sự pha trộn nhiều phong cách kiến trúc. Công trình ban đầu mang ảnh hưởng Romanesque, trong khi phần mở rộng và mặt tiền mới được xây dựng vào cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX tạo nên diện mạo Neo-Baroque phong phú hơn. Thành phố Montreal từng mô tả mặt tiền của Saint-Enfant-Jésus Church là một trong những mặt tiền nhà thờ được trang trí phong phú nhất Québec. Những chi tiết đá, các tượng trang trí và bố cục mặt tiền tạo nên vẻ ngoài nổi bật khi nhìn từ công viên Lahaie đối diện.
Không gian bên trong cũng có giá trị nghệ thuật đáng kể. Nhà thờ sở hữu các bức bích họa và kính màu của những nghệ sĩ quan trọng, trong đó có Guido Nincheri; hệ thống đàn organ Casavant cũng là một phần đáng chú ý của di sản công trình. Vì vậy, Saint-Enfant-Jésus Church không chỉ kể câu chuyện về tôn giáo mà còn phản ánh quá trình đô thị hóa của Montreal: từ một nhà thờ nằm giữa vùng đất nông thôn và các mỏ đá trở thành một công trình di sản nằm ngay giữa khu phố Mile End nhộn nhịp.
Church of the Gesù
Church of the Gesù là một công trình đặc biệt trong bức tranh kiến trúc tôn giáo Montreal bởi phong cách của nhà thờ không hoàn toàn giống những công trình Gothic Revival phổ biến trong thành phố. Lịch sử của Gesù gắn chặt với sự hiện diện của Dòng Tên tại Montreal và ý tưởng xây dựng một không gian tôn giáo mang cảm hứng từ Church of the Gesù ở Rome. Công trình được khởi công vào năm 1864 và mở cửa vào năm 1865, trở thành một trong những nhà thờ lâu đời của Montreal vẫn còn giữ được nhiều nét kiến trúc và nghệ thuật đặc sắc.
Mặt tiền bằng đá gây chú ý với bố cục cân đối, các tầng được phân chia bằng đường gờ, ba nhịp mặt đứng và hệ thống cổng vòm. Tuy nhiên, điểm hấp dẫn nhất lại nằm bên trong. Không gian nội thất cao rộng, mái vòm lớn và những bức tranh trang trí tạo nên cảm giác vừa trang nghiêm vừa giàu tính sân khấu. Ảnh hưởng Baroque thể hiện qua cách tổ chức không gian và những chi tiết trang trí, tạo nên sự tương phản thú vị với vẻ Gothic của nhiều nhà thờ khác tại Montreal. Di sản của nhà thờ còn bao gồm khu auditorium ở tầng dưới, một không gian văn hóa lâu đời đã góp phần mở rộng vai trò của Gesù từ nơi thờ phụng sang một địa điểm nghệ thuật và văn hóa.
Với những du khách yêu nghệ thuật, Church of the Gesù đặc biệt hấp dẫn bởi sự giao thoa giữa kiến trúc, hội họa và âm nhạc. Những đường cong của mái vòm, các mảng tranh, ánh sáng và những chi tiết trang trí được bố trí trong không gian có chiều sâu khiến chuyến tham quan nơi đây giống như bước vào một phòng trưng bày nghệ thuật tôn giáo thế kỷ XIX. Đây cũng là một trong những điểm giúp du khách nhận ra rằng kiến trúc nhà thờ Montreal không chỉ xoay quanh Gothic Revival mà còn mở rộng sang nhiều nguồn cảm hứng Châu Âu khác.
Cathédrale Marie-Reine-du-Monde
Tọa lạc tại trung tâm Montreal, gần Place du Canada và Dorchester Square, Cathédrale Marie-Reine-du-Monde hiện là nhà thờ chính tòa của Tổng giáo phận Công giáo La Mã Montreal. Đây cũng là một Di tích Lịch sử Quốc gia Canada, được công nhận nhờ giá trị kiến trúc và vai trò đặc biệt trong lịch sử tôn giáo của thành phố.
Công trình được xây dựng qua hai giai đoạn, từ năm 1870-1878 và từ năm 1885-1894. Ý tưởng quan trọng của dự án là tạo nên một nhà thờ chính tòa lấy cảm hứng từ Vương cung thánh đường Thánh Peter ở Rome, thể hiện mối liên hệ chặt chẽ giữa giáo phận Montreal với Tòa Thánh. Vì vậy, ngay từ bên ngoài, du khách đã có thể nhận thấy sự tương đồng trong bố cục mặt tiền, mái vòm và cách tổ chức không gian. Tuy nhiên, đây không phải một bản sao tuyệt đối mà là sự diễn giải lại mô hình La Mã trong bối cảnh kiến trúc Montreal cuối thế kỷ XIX.
Nhà thờ có mặt bằng hình chữ thập Latinh, diện tích khoảng 4.700m² và mái vòm trung tâm vươn tới độ cao khoảng 77m. Phần mặt tiền nổi bật với một hàng tượng đặt phía trên, trong khi mái vòm lớn trở thành điểm nhấn quan trọng trong đường chân trời của khu trung tâm. Nội thất tiếp tục phát huy vẻ tráng lệ với các bàn thờ bằng đá cẩm thạch, đại phong cầm, những bức tranh lịch sử và một baldachin bằng đồng đỏ mạ vàng. Nhiều chi tiết nghệ thuật được bổ sung trong những năm sau khi công trình hoàn thành, khiến không gian bên trong ngày càng phong phú.
Lịch sử của nhà thờ còn gắn với nhiều nhân vật quan trọng của Giáo hội Công giáo. Năm 1919, công trình được trao danh hiệu Vương cung thánh đường nhỏ; đến thế kỷ XX, tên gọi “Marie-Reine-du-Monde” – Đức Mẹ Maria, Nữ Vương Thế Giới được chính thức sử dụng. Nhà thờ cũng từng đón nhiều nhân vật cấp cao của Giáo hội, trong đó có Giáo hoàng tương lai Paul VI và Giáo hoàng tương lai John Paul II; năm 1984, John Paul II trở lại đây trong chuyến thăm Canada.
Saint Joseph’s Oratory
Trên sườn Mount Royal, Saint Joseph’s Oratory là một trong những công trình tôn giáo nổi bật nhất của Montreal và là điểm đến có quy mô đặc biệt trong đời sống văn hóa, tín ngưỡng của thành phố. Lịch sử công trình bắt đầu từ một nhà nguyện nhỏ do Brother André khởi xướng và được làm phép vào ngày 19/10/1904. Từ một nơi thờ phụng khiêm nhường, công trình từng bước được mở rộng trong nhiều thập niên, cuối cùng hình thành quần thể đồ sộ mà du khách có thể chiêm ngưỡng ngày nay. Công trình được Parks Canada công nhận là Di tích Lịch sử Quốc gia vào năm 2004.
Điểm khiến Saint Joseph’s Oratory nổi bật ngay từ xa là mái vòm khổng lồ vươn lên trên sườn núi, tạo nên một điểm nhấn mạnh mẽ trong đường chân trời Montreal. Công trình hiện tại được phát triển trong giai đoạn 1904-1966, với nhiều kiến trúc sư và nghệ nhân tham gia qua từng thời kỳ. Sự đồ sộ của mái vòm, những bậc thang dài dẫn lên khu thánh đường và vị trí cao trên Mount Royal tạo nên một tổng thể vừa uy nghi vừa giàu tính cảnh quan.
Không gian nơi đây không chỉ dành cho việc hành lễ mà còn mở ra nhiều trải nghiệm về nghệ thuật và âm nhạc. Du khách có thể tìm hiểu lịch sử Brother André, khám phá các khu vực trưng bày, chiêm ngưỡng những tác phẩm nghệ thuật tôn giáo và thưởng thức các chương trình âm nhạc được tổ chức tại đây. Quần thể còn có khu vườn và Way of the Cross (Con đường Thập giá), nơi những tác phẩm điêu khắc giữa không gian cây xanh tạo nên một bầu không khí tĩnh lặng, khác biệt với sự sôi động của khu trung tâm Montreal.
Đặc biệt, vị trí trên Mount Royal giúp Saint Joseph’s Oratory trở thành một trong những nơi có thể quan sát cảnh quan đô thị Montreal từ độ cao ấn tượng. Vào những ngày thời tiết đẹp, chuyến tham quan có thể kết hợp giữa khám phá kiến trúc, tìm hiểu lịch sử tôn giáo và tận hưởng không gian xanh trên sườn núi. Chính sự kết hợp ấy khiến nơi đây trở thành một điểm đến đặc biệt trong hành trình khám phá Montreal.
St. James United Church
Tọa lạc gần phố Sainte-Catherine, St. James United Church là một công trình nổi bật của kiến trúc Gothic Revival tại Montreal và là một phần quan trọng trong lịch sử cộng đồng Methodist rồi United Church của thành phố. Tòa nhà hiện nay được xây dựng từ năm 1887-1889 theo thiết kế của kiến trúc sư Alexander Francis Dunlop. Khi hoàn thành, đây là nơi thờ phụng Methodist lớn nhất Canada với sức chứa hơn 2.000 người, phản ánh vị thế đáng kể của cộng đồng Methodist Montreal vào cuối thế kỷ XIX.
Mặt ngoài của nhà thờ được thiết kế theo hình ảnh một nhà thờ Pháp thời Trung cổ với ngôn ngữ Gothic Revival mang sắc thái Victoria. Tuy nhiên, điểm đặc biệt nằm ở cách tổ chức không gian bên trong: thay vì bố cục nhà thờ truyền thống hoàn toàn kéo dài theo trục, nội thất sử dụng kiểu amphitheater plan, giúp cộng đồng có thể tập trung quanh khu vực giảng đạo và thánh lễ. Thiết kế này vừa thể hiện tư duy kiến trúc cuối thế kỷ XIX vừa phản ánh nhu cầu sinh hoạt cộng đồng của các giáo đoàn Methodist thời kỳ đó.
Ngày nay, St. James United Church được xem là một công trình di sản quan trọng của Montreal và Canada. Quy mô lớn, mặt tiền Gothic đặc trưng cùng không gian nội thất khác biệt khiến nhà thờ trở thành một điểm đến thú vị đối với những du khách yêu kiến trúc. Không chỉ là nơi thờ phụng, công trình còn kể lại câu chuyện về sự phát triển của các cộng đồng Tin Lành tại Montreal và những biến chuyển tôn giáo – xã hội của thành phố trong thời kỳ công nghiệp hóa.
Église Saint-Jacques de Montréal
Église Saint-Jacques de Montréal là một trường hợp đặc biệt trong danh sách những công trình tôn giáo lịch sử của Montreal, bởi ngày nay nhà thờ không còn tồn tại nguyên vẹn. Công trình có nguồn gốc từ đầu thế kỷ XIX và từng giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong lịch sử Công giáo Montreal, nhất là khi trở thành nhà thờ chính tòa đầu tiên của giáo phận Montreal mới thành lập. Sau nhiều lần bị ảnh hưởng bởi hỏa hoạn và được xây dựng, sửa chữa qua nhiều giai đoạn, công trình cuối cùng bị phần lớn tháo dỡ vào thập niên 1970 để nhường chỗ cho khuôn viên của Université du Québec à Montréal (UQAM).
Điều đáng chú ý là tháp chuông và gian ngang phía Nam của nhà thờ đã được bảo tồn. Tháp chuông hiện nay là một công trình bằng đá mang phong cách Neo-Gothic, được xây dựng vào giữa thế kỷ XIX và sau đó được bổ sung chóp nhọn vào năm 1876. Hai phần còn lại này được xếp hạng di sản vào năm 1973 và được tích hợp vào Pavillon Judith-Jasmin của UQAM sau khi phần lớn nhà thờ bị tháo dỡ. Sự kết hợp giữa tháp chuông cổ bằng đá và kiến trúc đại học hiện đại tạo nên một hình ảnh khá độc đáo, nơi quá khứ và hiện tại cùng tồn tại trong một không gian đô thị.
Ngày nay, Église Saint-Jacques de Montréal vì thế phù hợp hơn với một điểm tham quan di sản kiến trúc thay vì một nhà thờ cổ còn nguyên vẹn. Du khách có thể tìm thấy những dấu tích này trong khu vực UQAM và hình dung về quy mô của công trình từng tồn tại tại đây. Câu chuyện của Église Saint-Jacques de Montréal cũng phản ánh một giai đoạn quan trọng trong lịch sử Montreal, khi những công trình tôn giáo lâu đời phải thích ứng với quá trình đô thị hóa, sự thay đổi của đời sống xã hội và nhu cầu mở rộng không gian giáo dục – đô thị.
Église Saint-Viateur d’Outremont
Tọa lạc tại khu Outremont, Église Saint-Viateur d’Outremont là một công trình tôn giáo gây ấn tượng bởi vẻ đẹp thanh thoát và những đường nét Neo-Gothic đặc trưng. Nhà thờ được xây dựng trong giai đoạn 1910-1913, do các kiến trúc sư Louis-Zéphirin Gauthier và Joseph-Égilde-Césaire Daoust thiết kế. Mặc dù có niên đại đầu thế kỷ XX, công trình vẫn tiếp nối mạnh mẽ truyền thống kiến trúc Gothic Revival với những mái vòm cao và thon, tạo cảm giác vươn lên đầy trang nghiêm.
Một trong những điểm đặc biệt của Église Saint-Viateur d’Outremont là phần trang trí nghệ thuật do Guido Nincheri thực hiện. Ông là một trong những nghệ sĩ nổi tiếng với các công trình trang trí nhà thờ tại Québec, và tại Église Saint-Viateur d’Outremont, dấu ấn của ông thể hiện qua hệ thống kính màu cùng những tác phẩm trang trí nội thất. Gỗ sồi được sử dụng cho nhiều hạng mục nội thất, trong khi các tác phẩm tượng ban đầu được thay thế bằng những tác phẩm điêu khắc bằng gỗ vào năm 1950, do nghệ sĩ Médard Bourgault thực hiện.
Nhờ sự kết hợp giữa kiến trúc Neo-Gothic, kính màu, gỗ chạm khắc và nghệ thuật tôn giáo, Église Saint-Viateur d’Outremont mang một vẻ đẹp tinh tế hơn những đại thánh đường đồ sộ ở trung tâm Montreal. Đây là nơi thích hợp để du khách tìm kiếm một không gian yên tĩnh, thưởng thức vẻ đẹp kiến trúc và cảm nhận một lát cắt khác của đời sống văn hóa – tôn giáo Outremont.
Saint-Henri Church
Saint-Henri Church là một trường hợp khá đặc biệt và nên được giới thiệu như một công trình nhà thờ lịch sử đã chuyển đổi công năng, thay vì mô tả như một nhà thờ đang hoạt động. Tòa nhà hiện tại được xây dựng vào năm 1923 theo thiết kế của kiến trúc sư Joseph-Albert Karch. Công trình từng mang tên Saint Thomas Aquinas và phục vụ cộng đồng Công giáo tại khu Saint-Henri.
Về kiến trúc, công trình gây chú ý với phong cách Neo-Baroque, mặt tiền bằng đá tương phản với những bức tường bên hông bằng gạch, cùng tháp chuông tạo điểm nhấn trên đường phố. Không gian bên trong từng có bố cục nhà thờ truyền thống với một gian chính, khu vực dành cho giáo đoàn và những chi tiết trang trí tôn giáo. Các hồ sơ di sản của Québec ghi nhận công trình có giá trị kiến trúc và lịch sử trong bối cảnh phát triển của khu Saint-Henri.
Điểm thú vị nhất của Saint-Henri Church ngày nay nằm ở câu chuyện tái sử dụng di sản. Nhà thờ ngừng hoạt động tôn giáo và từ năm 2004 được chuyển đổi thành Hôtel des Encans, một địa điểm phục vụ hoạt động đấu giá. Sự chuyển đổi này giúp bảo tồn phần lớn giá trị kiến trúc của công trình trong khi đưa tòa nhà vào một chức năng mới. Đây là một ví dụ đáng chú ý về cách Montreal xử lý những công trình tôn giáo không còn giữ chức năng ban đầu, đồng thời cho thấy một di sản kiến trúc có thể tiếp tục tồn tại trong đời sống đô thị theo một hình thức khác.
Saint-Louis-de-France Church
Giáo xứ được thành lập từ cuối thế kỷ XIX, nhưng Saint-Louis-de-France Church được xây dựng trong giai đoạn 1936-1937, sau khi công trình trước đó bị hỏa hoạn năm 1933. Vì vậy, đây không phải một nhà thờ còn nguyên vẹn từ cuối thế kỷ XIX, mà là một công trình kế thừa lịch sử lâu đời của giáo xứ Saint-Louis-de-France tại khu Plateau-Mont-Royal.
Nhà thờ hiện tại tọa lạc tại góc đường Roy East và Berri, mang diện mạo của một công trình tôn giáo Montreal giữa hai cuộc thế chiến. Dù không thuộc nhóm đại thánh đường đồ sộ, công trình vẫn có giá trị như một dấu mốc kiến trúc và lịch sử của khu dân cư. Lịch sử giáo xứ bắt đầu từ năm 1888, nhà thờ đầu tiên được xây dựng từ năm 1890 đến 1897, sau đó bị phá hủy bởi hỏa hoạn vào năm 1933. Công trình hiện nay được dựng lại vào năm 1936-1937, tiếp tục duy trì vai trò của nhà thờ trong đời sống cộng đồng địa phương.
Vì thế, Saint-Louis-de-France Church phù hợp với những du khách muốn khám phá lịch sử liên tục của các giáo xứ Montreal, thay vì chỉ tìm kiếm những nhà thờ có ngoại thất tráng lệ nhất. Công trình nằm trong khu Plateau-Mont-Royal, một khu vực giàu bản sắc đô thị, nơi các công trình tôn giáo, nhà ở lịch sử, cửa hàng nhỏ và những con phố mang nét đặc trưng Montreal cùng tạo nên một không gian rất riêng.
Montreal không chỉ hấp dẫn bởi những con phố cổ, quảng trường lịch sử hay những công trình mang dấu ấn Pháp, mà còn bởi hệ thống thánh đường và nhà thờ trải dài qua nhiều thế kỷ. Từ vẻ lộng lẫy của những đại thánh đường, những mái vòm vươn cao trên đường chân trời thành phố đến nét trầm mặc của các nhà nguyện bên khu phố cổ, mỗi công trình đều lưu giữ một phần lịch sử, nghệ thuật và đời sống tinh thần của Montreal. Hành trình khám phá những thánh đường ấy vì thế cũng là hành trình đi qua nhiều lớp ký ức của thành phố – nơi kiến trúc trở thành ngôn ngữ kể chuyện, còn thời gian được lưu giữ trong từng mái vòm, ô cửa kính màu, tiếng chuông và tác phẩm điêu khắc.
Hãy book Tour Canada của Viet Viet Tourism để khám phá Montreal và những công trình kiến trúc, văn hóa đặc sắc của “xứ sở lá phiong”!