Ẩm thực luôn là nơi những nền văn hóa gặp gỡ và tạo nên điều mới mẻ. Halifax Donair chính là một câu chuyện như vậy. Mang nguồn cảm hứng từ món döner kebab truyền thống, nhưng được biến tấu để phù hợp với khẩu vị địa phương, món bánh kẹp đặc biệt này không chỉ là niềm tự hào của tỉnh Halifax mà còn được xem là một trong những món ăn đường phố nổi tiếng nhất Canada.
Ẩm thực Canada từ lâu vẫn nổi tiếng với những món ăn đặc trưng như Siro lá phong, Poutine hay bánh Tart bơ. Thế nhưng, nếu có dịp ghé thăm vùng duyên hải phía Đông của đất nước này, đặc biệt là thành phố Halifax thuộc tỉnh Nova Scotia, du khách sẽ nhanh chóng nhận ra rằng nơi đây còn có một “biểu tượng ẩm thực” khác được người dân vô cùng tự hào: Halifax Donair. Không chỉ là một món ăn đường phố đơn thuần, Halifax Donair còn được chính quyền công nhận là món ăn chính thức của thành phố Halifax và trở thành một phần không thể thiếu trong bản sắc văn hóa địa phương.
Nhìn qua, Halifax Donair có phần khá giống với món Döner Kebab nổi tiếng của Thổ Nhĩ Kỳ hay Gyro của Hy Lạp. Tuy nhiên, chỉ cần cắn một miếng đầu tiên, thực khách sẽ nhận ra đây là một món ăn hoàn toàn khác biệt. Lớp bánh Pita mềm mại ôm trọn phần thịt bò nướng thơm lừng, cà chua chín mọng, hành tây thái nhỏ và đặc biệt là loại nước sốt tỏi ngọt béo đặc trưng đã tạo nên một hương vị rất riêng, vừa quen vừa lạ, khiến nhiều người chỉ cần thử một lần là nhớ mãi.
Điều thú vị là Halifax Donair lại không hoàn toàn bắt nguồn từ Canada. Câu chuyện của món ăn này bắt đầu vào đầu thập niên 1970, khi ông Peter Gamoulakos, một người nhập cư gốc Hy Lạp, mang theo công thức chế biến món gyro truyền thống đến Halifax. Ban đầu, ông phục vụ thịt cừu quay ăn kèm nước sốt sữa chua Tzatziki giống như tại quê hương mình. Tuy nhiên, khẩu vị của người dân địa phương lại không mấy hào hứng với hương vị đậm của thịt cừu cũng như vị chua đặc trưng của loại sốt này.
Không nản lòng, Peter Gamoulakos quyết định thay đổi công thức để phù hợp hơn với thực khách Canada. Ông thay thịt cừu bằng thịt bò xay được trộn với nhiều loại gia vị như Oregano, bột tỏi, bột hành và một chút ớt cayenne, sau đó ép thành khối lớn rồi nướng trên xiên quay dọc. Quan trọng hơn cả, ông đã sáng tạo ra một loại nước sốt hoàn toàn mới từ sữa đặc có đường, giấm trắng và bột tỏi. Chính sự kết hợp tưởng như đối lập giữa vị ngọt thanh, vị béo và chút mằn mặn của tỏi này đã tạo nên linh hồn cho Halifax Donair.
Năm 1973, ông chính thức khai trương cửa hàng King of Donair (KOD) trên đường Quinpool, Halifax. Đây được xem là quán Donair đầu tiên tại Canada và cho đến nay vẫn là một địa chỉ nổi tiếng mà hầu như khách du lịch nào đến Halifax cũng muốn ghé thử. Từ một quán ăn nhỏ phục vụ người dân địa phương, Halifax Donair nhanh chóng lan rộng khắp Nova Scotia rồi dần trở thành món ăn yêu thích trên khắp đất nước Canada.
Điểm khác biệt lớn nhất giữa Halifax Donair và các món Kebab hay Shawarma truyền thống nằm ở phần thịt. Nếu Shawarma thường sử dụng các lát thịt nguyên miếng được xếp chồng lên nhau, thì thịt Donair được chế biến từ thịt bò xay nhuyễn trộn cùng các loại gia vị đặc trưng. Khối thịt lớn này được quay chậm trên xiên dọc, bên ngoài dần chuyển sang màu nâu sẫm hấp dẫn. Khi phục vụ, đầu bếp sẽ dùng dao cắt thành những lát thật mỏng rồi áp chảo nhẹ để tạo độ giòn ở các cạnh trước khi cho vào bánh.
Nhưng thứ khiến Halifax Donair trở nên khác biệt và gần như không thể sao chép chính là nước sốt Donair nổi tiếng. Chỉ với ba nguyên liệu đơn giản gồm sữa đặc, giấm và bột tỏi, loại nước sốt này lại tạo nên sự cân bằng đầy bất ngờ giữa vị ngọt và vị béo. Khi chan lên phần thịt nóng hổi, nước sốt hơi tan chảy, thấm đều vào từng lát thịt và lớp bánh Pita, tạo nên một tổng thể hài hòa mà không món bánh kẹp nào khác có được.
Phần nhân của Halifax Donair cũng rất tối giản. Không có quá nhiều rau củ hay nước sốt cầu kỳ, món ăn thường chỉ bao gồm thịt bò, hành tây thái hạt lựu và những lát cà chua tươi. Tất cả được cuộn gọn trong chiếc bánh pita kiểu Lebanon mềm mại rồi bọc bằng giấy bạc. Điều thú vị là nhân bánh thường rất đầy, đến mức khi cắn vào, nước sốt và thịt gần như tràn ra ngoài. Có lẽ cũng vì vậy mà người dân Halifax thường nói vui rằng ăn donair mà không làm dây sốt ra tay thì chưa phải là thưởng thức đúng cách.
Ở Halifax, Donair còn được xem là món ăn “quốc dân” của những đêm muộn. Sau các buổi tiệc, những trận Hockey hay các cuộc vui cuối tuần, rất đông người dân địa phương sẽ ghé các quán Donair để mua một chiếc bánh nóng hổi trước khi về nhà. Hình ảnh mọi người xếp hàng trước các cửa tiệm nhỏ lúc nửa đêm để chờ đến lượt mua donair đã trở thành một nét văn hóa quen thuộc của thành phố cảng này.
Theo thời gian, sức ảnh hưởng của Halifax Donair ngày càng lan rộng. Người Canada bắt đầu sáng tạo ra nhiều biến thể mới từ công thức gốc như Donair Pizza – món Pizza phủ đầy thịt Donair và nước sốt ngọt đặc trưng, hay Donair Poutine – sự kết hợp giữa khoai tây chiên, phô mai curds, nước sốt gravy truyền thống và thịt Donair. Thậm chí, nhiều nhà hàng còn sáng tạo thêm Donair Burger, Donair Pasta hay Donair Nachos để phục vụ thực khách.
Sự phổ biến của món ăn này lớn đến mức Canada còn dành riêng ngày 8/12 hằng năm để tổ chức National Donair Day (Ngày Donair Quốc gia). Vào dịp này, nhiều cửa hàng tại Halifax và các thành phố lớn trên cả nước sẽ tổ chức các chương trình ưu đãi, cuộc thi ăn donair hay những sự kiện quảng bá văn hóa ẩm thực địa phương. Đối với người dân Nova Scotia, đây không chỉ là một món ăn ngon mà còn là niềm tự hào về sự giao thoa văn hóa đã góp phần tạo nên bản sắc riêng của thành phố Halifax.
Có thể nói, Halifax Donair là minh chứng sống động cho cách ẩm thực có thể kết nối các nền văn hóa khác nhau. Từ một món gyro mang hương vị Địa Trung Hải, qua sự sáng tạo của một người nhập cư và sự đón nhận của người dân Canada, Halifax Donair đã trở thành biểu tượng ẩm thực nổi tiếng của xứ sở lá phong. Mộc mạc, giản dị nhưng đầy cá tính, món bánh kẹp này không chỉ làm ấm bụng những đêm lạnh của Halifax mà còn kể câu chuyện đẹp về sự hòa quyện giữa truyền thống và đổi mới, giữa hương vị Trung Đông và tinh thần phóng khoáng của Canada.
Hãy book Tour Canada của Viet Viet Tourism để khám phá Halifax và thưởng thức hương vị Donair trứ danh ngay tại quê hương của món ăn độc đáo này!